{"id":14693,"date":"2017-03-28T09:58:17","date_gmt":"2017-03-28T06:58:17","guid":{"rendered":"https:\/\/efk.epcc.ee\/2017\/03\/tonu-kaljuste-przestrzen-pomiedzy-msza-a-koncertem\/"},"modified":"2019-01-29T10:01:57","modified_gmt":"2019-01-29T08:01:57","slug":"tonu-kaljuste-przestrzen-pomiedzy-msza-a-koncertem","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/efk.epcc.ee\/en\/2017\/03\/tonu-kaljuste-przestrzen-pomiedzy-msza-a-koncertem\/","title":{"rendered":"T\u00f5nu Kaljuste: przestrze\u0144 pomi\u0119dzy msz\u0105 a koncertem"},"content":{"rendered":"<div class=\"paragraph paragraph-hero-header small\">\n<div class=\"hero-header center\">\n<div class=\"group-text\">\n<div class=\"container\">\n<div class=\"content\">\n<h1 class=\"title\"><\/h1>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div id=\"mct\" class=\"article-content\">\n<div class=\"lead\">\n<div class=\"container\">\n<div class=\"content\">\n<div class=\"introduction\">\n<p>T\u00f5nu Kaljuste urodzi\u0142 si\u0119 w 1953 roku,\u00a0jest dyrygentem, specjalizuje si\u0119 w muzyce ch\u00f3ralnej.\u00a0W jego dyskografii znajdziemy nagrania muzyki Krzysztofa Pendereckiego, Henryka Miko\u0142aja G\u00f3reckiego, Alfreda Sznitke, Mozarta, Beethovena i ca\u0142\u0105 plejad\u0119 kompozytor\u00f3w esto\u0144skich. Muzyka Arvo P\u00e4rta, kt\u00f3r\u0105 pokaza\u0142 na festiwalu Eufonie 2018, zajmuje wyj\u0105tkowe miejsce w jego repertuarze.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"paragraph paragraph-text-formatted\">\n<div class=\"container\">\n<div class=\"content\">\n<p>T\u00f5nu Kaljuste w latach 70. prowadzi\u0142 zesp\u00f3\u0142 Ellerhein Chamber Choir o eklektycznym repertuarze; w 1981 roku Ellerhein zosta\u0142 przekszta\u0142cony w Estonian Philharmonic Chamber Choir. W 1980 roku otrzyma\u0142 nagrod\u0119 dla najlepszego dyrygenta na Mi\u0119dzynarodowym Konkursie Ch\u00f3ralistycznym im. B\u00e9li Bart\u00f3ka. Po upadku Zwi\u0105zku Radzieckiego zacz\u0105\u0142 nagrywa\u0107 (mi\u0119dzy innymi dla kultowej wytw\u00f3rni ECM) i koncertowa\u0107 za granic\u0105. Na festiwalu Eufonie w Warszawie w listopadzie 2018 roku pokierowa\u0142\u00a0Orkiestr\u0105 Kameraln\u0105 z\u00a0Tallina wykonuj\u0105c\u0105 utworyArvo P\u00e4rta.<\/p>\n<p><strong>Filip Lech: Kiedy po raz pierwszy pozna\u0142 pan Arvo P\u00e4rta i jego tw\u00f3rczo\u015b\u0107? Zna pan go niemal ca\u0142e \u017cycie, musicie mie\u0107 jak\u0105\u015b wyj\u0105tkow\u0105 wi\u0119\u017a, nie tylko z jego muzyk\u0105.<\/strong><\/p>\n<p>T\u00f5nu Kaljuste: Po raz pierwszy us\u0142ysza\u0142em muzyk\u0119 P\u00e4rta, kiedy \u015bpiewa\u0142em kantat\u0119 &#8221;Our Garden&#8221;. P\u00f3\u017aniej wykonywa\u0142em jego muzyk\u0119 pod koniec lat 80., nagra\u0142em &#8221;Te deum&#8221; z Esto\u0144skim Ch\u00f3rem Radiowym, Arvo P\u00e4rt us\u0142ysza\u0142 to nagranie, poprosi\u0142 mnie czy nie chcia\u0142bym nagra\u0107 tego samego dla niemieckiej wytw\u00f3rni ECM.<\/p>\n<p>Czuj\u0119 wi\u0119\u017a z wieloma kompozytorami, na r\u00f3\u017cnych poziomach. My\u015bl\u0119, \u017ce wszyscy dyrygenci wybieraj\u0105 muzyk\u0119, kt\u00f3r\u0105 lubi\u0105. Ja po prostu robi\u0119, to co lubi\u0119, dlatego muzyka P\u00e4rta jest dla mnie wa\u017cna.<\/p>\n<p><strong>Czym r\u00f3\u017cni si\u0119 dyrygowanie muzyk\u0105 P\u00e4rta<\/strong>\u00a0<strong>od prowadzenia utwor\u00f3w innych kompozytor\u00f3w? Jego tw\u00f3rczo\u015b\u0107 posiada specyficzny medytacyjny nastr\u00f3j, skupia si\u0119 na napi\u0119ciu pomi\u0119dzy muzyk\u0105, przestrzeni\u0105 i cisz\u0105.<\/strong><\/p>\n<p>Kiedy Arvo P\u00e4rt by\u0142 ma\u0142ym ch\u0142opcem, pojecha\u0142 rowerem na talli\u0144ski rynek, \u017ceby pos\u0142ucha\u0107 koncert\u00f3w symfonicznych, puszczano je tam z g\u0142o\u015bnik\u00f3w. Pomy\u015bla\u0142 wtedy: &#8221;Chc\u0119 zosta\u0107 kompozytorem, ale b\u0119d\u0119 pisa\u0142 inn\u0105 muzyk\u0119, nic zwyczajnego&#8221;. S\u0142ysza\u0142 co\u015b innego. Kiedy zaczniesz s\u0142ucha\u0107 muzyki innych kompozytor\u00f3w z ca\u0142ego \u015bwiata, to wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich r\u00f3wnie\u017c chcia\u0142a wprowadzi\u0107 do muzycznego \u017cycia co\u015b nowego. Co\u015b nietypowego.<\/p>\n<div class=\"video-wrapper\"><iframe loading=\"lazy\" class=\"video-processed\" src=\"https:\/\/player.vimeo.com\/video\/143727273?color=ffffff&amp;byline=0&amp;portrait=0\" width=\"640px\" height=\"360px\" frameborder=\"0\" data-mce-fragment=\"1\"><\/iframe><\/div>\n<p>W pracy dyrygenta, najwa\u017cniejsze jest wprowadza\u0107 do muzyki kompozytorskie \u017cyczenia, po prostu staramy si\u0119 wprowadzi\u0107 dusz\u0119 w ich muzyk\u0119. Po pobie\u017cnym spojrzeniu na muzyk\u0119 Arvo P\u00e4rta mo\u017cna stwierdzi\u0107, \u017ce to bardzo prosta muzyka, szczeg\u00f3lnie jego p\u00f3\u017aniejsze utwory. Ale jednocze\u015bnie jest wyj\u0105tkowo skomplikowana do przedstawienia, trzeba skoncentrowa\u0107 si\u0119 na odpowiedniej intonacji, duchowym wymiarze muzyki. Spos\u00f3b jej wyra\u017cania, jest taki sam, jak w innej muzyce, ale musisz odnale\u017a\u0107 spos\u00f3b, w kt\u00f3rym zaczyna dobrze dzia\u0142a\u0107.<\/p>\n<p><strong>Muzyka P\u00e4rta jest jednocze\u015bnie przesi\u0105kni\u0119ta duchowo\u015bci\u0105 i matematyk\u0105. Czy muzykom po\u0142\u0105czenie obydwu plan\u00f3w przychodzi z trudno\u015bci\u0105?<\/strong><\/p>\n<p>Tak, algebra jest dla niego bardzo wa\u017cna. Wykonywanie jej po raz pierwszy jest zawsze bardzo ciekawym do\u015bwiadczeniem. &#8221;Tintinnabuli&#8221; albo &#8221;Tabula Rasa&#8221; to utwory bardzo przejrzyste, matematyczne. Mo\u017cna analizowa\u0107 ich konstrukcje liczbami, ale misj\u0105 dyrygenta jest przywo\u0142a\u0107 jej ducha. Nie pokazujemy ludziom numer\u00f3w, ale odtwarzamy brzmienie. To dzia\u0142a, jak architektura: bardzo trudno pokaza\u0107 ludziom, kt\u00f3rzy nie s\u0105 architektami, w jaki spos\u00f3b zbudowa\u0107 dom, przedstawi\u0107 te wszystkie po\u0142\u0105czenia.<\/p>\n<p><strong>Powiedzia\u0142bym wi\u0119cej, trzeba znale\u017a\u0107 nie tylko architektur\u0119 muzyki, ale r\u00f3wnie\u017c architektur\u0119 dla muzyki. Gdzie powinno si\u0119 s\u0142ucha\u0107 i wykonywa\u0107 utwory Arvo P\u00e4rta?<\/strong><\/p>\n<p>To zale\u017cy od kompozycji, napisa\u0142 du\u017co muzyki sakralnej \u2013<strong>\u00a0&#8216;<\/strong>&#8216;Kanon Pokajanen&#8221;, &#8221;Passio Domini Nostri Jesu Christi secundum Joannem&#8221;, &#8221;Te deum&#8221;. Katedry nadaj\u0105 si\u0119 w tym przypadku wy\u015bmienicie. Utwory na mniejsze sk\u0142ady kameralne mo\u017cna gra\u0107 wsz\u0119dzie.<\/p>\n<p>Jecha\u0142em kiedy\u015b ze wsi, na kt\u00f3rej mieszkam do miasta, nagle w swoim samochodowym radiu us\u0142ysza\u0142em &#8221;Kanon&#8230;&#8221;. To by\u0142o wyj\u0105tkowo absurdalne. Ta muzyka wymaga skupienia i ciszy. Je\u015bli jego kompozycje nawi\u0105zuj\u0105 do ciszy, to jasne, \u017ce nie da si\u0119 jej s\u0142ucha\u0107 uwa\u017cnie w trakcie pracy. Nie ma w tym niczego z\u0142ego, ale trudno muzyk\u0119 P\u00e4rta potraktowa\u0107, jako dodatek do codziennych obowi\u0105zk\u00f3w&#8230; Albo wykonywa\u0107 j\u0105 na ha\u0142a\u015bliwych stadionach, w szumi\u0105cych samochodach. Nawet w sali koncertowej s\u0142yszymy mn\u00f3stwo zak\u0142\u00f3ce\u0144. Halogeny, wszystkie te lampy \u2013 one bardzo zak\u0142\u00f3caj\u0105 cisz\u0119. W dzisiejszych czasach jest to podstawowym problemem, w salach koncertowych nie ma ciszy, je\u015bli s\u0142uchasz uwa\u017cnie s\u0142yszysz mn\u00f3stwo rzeczy opr\u00f3cz muzyki. To wielki problem dla dyrygent\u00f3w i wykonawc\u00f3w.<\/p>\n<p><strong>Jaka jest filozofia ciszy P\u00e4rta? Jego spos\u00f3b na pokazywanie i m\u00f3wienie o ciszy w muzyce, jest nieco inny od, dajmy na to, my\u015bli Johna Cage&#8217;a.<\/strong><\/p>\n<p>Cisza jest istotna, ale nadchodzi po pewnej muzycznej my\u015bli. Wtedy cisza dzia\u0142a w j\u0119zyku muzyki. Cisza niepo\u0142\u0105czona z ide\u0105 muzyki to \u017cycie w czystej formie. Czasami wszystko milczy, innym razem s\u0142yszysz szum miasta, \u015bpiew ptak\u00f3w. My\u015bl\u0105c, nie robisz tego g\u0142o\u015bno, chcesz my\u015ble\u0107 w ciszy.<\/p>\n<div class=\"video-wrapper\"><iframe loading=\"lazy\" class=\"video-processed\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/h0i7S_LIONg\" width=\"560px\" height=\"315px\" frameborder=\"0\" data-mce-fragment=\"1\"><\/iframe><\/div>\n<p>W muzyce mamy do czynienia z tym samym zjawiskiem; czasami nie my\u015blimy s\u0142uchaj\u0105c utworu, ale wi\u0119kszo\u015b\u0107 kompozycji Arvo P\u00e4rta s\u0105 modlitwami i zmuszaj\u0105 do my\u015blenia. Czasami dramaturgia jego utwor\u00f3w wymaga bardzo d\u0142ugi pauz, d\u0142u\u017cszych ni\u017c w zwyczajnych kompozycjach.<\/p>\n<p>Po koncercie, kt\u00f3ry odby\u0142 si\u0119 w nowojorskim ko\u015bciele, przeczyta\u0142em przepi\u0119kn\u0105 recenzj\u0119. Dziennikarz napisa\u0142, \u017ce kiedy zacz\u0119li\u015bmy \u015bpiewa\u0107 &#8221;Kanon&#8230;&#8221;, poczu\u0142, \u017ce modlili\u015bmy si\u0119 mocniej, ni\u017c on podczas mszy w ko\u015bciele. To znaczy, \u017ce muzyka potrafi przekaza\u0107 wi\u0119cej ni\u017c bezmy\u015blne odtwarzanie mszy \u015bwi\u0119tej. \u015apiew, nawet je\u015bli tylko s\u0142uchasz, potrafi wytworzy\u0107 pewien rodzaj wsp\u00f3lnoty, wi\u0119kszy ni\u017c przy recytacji czy modlitwie. To dla nas bardzo wa\u017cne, \u017ce graj\u0105c utwory, takie jak &#8221;Kanon&#8230;&#8221;, mo\u017cemy stworzy\u0107 wyrw\u0119 pomi\u0119dzy rzeczywisto\u015bciami: przestrze\u0144 pomi\u0119dzy msz\u0105 a koncertem.<\/p>\n<p><strong>W jakich okoliczno\u015bciach spotka\u0142 si\u0119 pan po raz pierwszy z polsk\u0105 muzyk\u0105?<\/strong><\/p>\n<p>B\u0119d\u0105c studentem s\u0142ysza\u0142em muzyk\u0119\u00a0<a href=\"http:\/\/culture.pl\/pl\/tworca\/henryk-mikolaj-gorecki\">Henryka Miko\u0142aja G\u00f3reckiego<\/a>, szczeg\u00f3lnie jego &#8221;Beatus vir&#8221; i kilka utwor\u00f3w\u00a0<a href=\"http:\/\/culture.pl\/pl\/tworca\/krzysztof-penderecki\">Krzysztofa Pendereckiego<\/a>. Pami\u0119tam dwie p\u0142yty winylowe ze &#8221;Stabat Mater&#8221; Pendereckiego, to dla mnie \u2013 dyrygenta \u2013 do\u015b\u0107 wa\u017cne nagrania. Pierwsze zosta\u0142o nagrane pod batut\u0105 Erica Ericsona z Ch\u00f3rem Szwedzkiego Radia, drugie pod dyrekcj\u0105 Andrzeja Markowskiego, gra\u0142 z jakim\u015b polskim ch\u00f3rem uniwersyteckim. Nie potrafi\u0119 zrozumie\u0107, dlaczego niezbyt pi\u0119kne i przejrzyste wykonanie ch\u00f3ru uniwersyteckiego\u00a0by\u0142o dla mnie ciekawsze ni\u017c bardzo grzeczna, u\u0142o\u017cona interpretacja Ericsona. Duch polskiego ch\u00f3ru by\u0142 wyj\u0105tkowy.<\/p>\n<p>W 1990 roku przyjecha\u0142em na festiwal Warszawska Jesie\u0144, to by\u0142 rok, w kt\u00f3rym\u00a0<a href=\"http:\/\/culture.pl\/pl\/tworca\/andrzej-panufnik\">Andrzej Panufnik<\/a>\u00a0przyjecha\u0142 do Polski po swoim wyje\u017adzie w latach 50. To by\u0142o bardzo poruszaj\u0105ce prze\u017cycie.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"vertical-line\">\n<div class=\"container\"><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"author\">\n<div class=\"container\">\n<div class=\"content\">\n<div class=\"group-text\">\n<div class=\"name\"><\/div>\n<div class=\"description\">\n<p><a href=\"https:\/\/culture.pl\/pl\/artykul\/tonu-kaljuste-przestrzen-pomiedzy-msza-a-koncertem-wywiad\">Culture.pl<\/a><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u00f5nu Kaljuste urodzi\u0142 si\u0119 w 1953 roku,\u00a0jest dyrygentem, specjalizuje si\u0119 w muzyce ch\u00f3ralnej.\u00a0W jego dyskografii znajdziemy nagrania muzyki Krzysztofa Pendereckiego, Henryka Miko\u0142aja G\u00f3reckiego, Alfreda Sznitke, Mozarta, Beethovena i ca\u0142\u0105 plejad\u0119 kompozytor\u00f3w esto\u0144skich. Muzyka Arvo P\u00e4rta, kt\u00f3r\u0105 pokaza\u0142 na festiwalu Eufonie 2018, zajmuje wyj\u0105tkowe miejsce w jego repertuarze. T\u00f5nu Kaljuste w latach 70. prowadzi\u0142 zesp\u00f3\u0142 Ellerhein [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[],"class_list":["post-14693","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-media"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/efk.epcc.ee\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14693","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/efk.epcc.ee\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/efk.epcc.ee\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/efk.epcc.ee\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/efk.epcc.ee\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14693"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/efk.epcc.ee\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14693\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/efk.epcc.ee\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14693"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/efk.epcc.ee\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=14693"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/efk.epcc.ee\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=14693"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}